Melanotan I (afamelanotide)

Overzicht

Melanotan I, met de internationale naam afamelanotide, is een synthetische analoog van α-MSH — het lichaamseigen hormoon dat de aanmaak van het pigment melanine aanstuurt. Twee aanpassingen (Nle op positie 4, D-Phe op positie 7) maken het stabieler en langer werkzaam dan het natuurlijke hormoon.

Het is de lineaire tegenhanger van het al aanwezige Melanotan II (dat cyclisch en korter is) — chemisch en farmacologisch onderscheiden, maar op dezelfde melanocortine-route. Melanotan I is bovendien een goedgekeurd geneesmiddel: onder de naam Scenesse wordt het gebruikt voor fotobescherming bij erytropoëtische protoporfyrie (EPP), een zeldzame aandoening met extreme lichtgevoeligheid.

Die regulatoire status is een feit over de betreffende toezichthouders. Binnen Peptalis is Melanotan I uitsluitend beschikbaar in het kader van research use only — in-vitro, niet voor humaan of diergebruik.

Werkingsmechanisme

Melanotan I activeert de melanocortine-1-receptor (MC1R) op pigmentcellen, wat de aanmaak van eumelanine stimuleert en zo fotobescherming geeft.

MC1R-activatie en pigment

• Melanotan I bindt aan de melanocortine-1-receptor (MC1R) op melanocyten en zet de aanmaak van eumelanine aan — de donkere pigmentvorm die UV-licht absorbeert.
• Daardoor ontstaat fotobescherming, wat de basis is van de goedgekeurde toepassing bij EPP (Langendonk 2015).

Onderscheid met Melanotan II

• Melanotan I is een lineair 13-aa peptide ([Nle4,D-Phe7]-α-MSH); Melanotan II is een cyclisch 7-aa peptide met een breder melanocortine-receptorprofiel.
• Beide raken de melanocortine-route, maar verschillen in structuur, selectiviteit en regulatoire status.

Onderzoeksbevindingen

• Humaan (fase 3, RCT's): afamelanotide voor erytropoëtische protoporfyrie (Langendonk 2015, NEJM)
• Mechanisme/review: synthetische α-MSH-analoog, MC1R-gemedieerde fotobescherming (Wu 2021)
• Mechanisme-context: MC1R/α-MSH als melanogenese-stimulator (Fontanellas 2019)

Mechanisme

• Melanotan I is een MC1R-agonist die de eumelanine-aanmaak en fotobescherming stimuleert; het mechanisme is goed beschreven (Wu 2021; Fontanellas 2019).

Humane studies

• Twee pivotale fase-3, gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde trials toonden het effect van afamelanotide bij erytropoëtische protoporfyrie; dit vormde de basis voor de goedkeuring (Langendonk 2015). Aanvullend RCT-bewijs bestaat bij o.a. polymorfe lichteruptie.

Onderzoekscontext

Dit profiel beschrijft wat in onderzoek is gedaan en gevonden. Regulatoire en klinische feiten zijn feiten over de betreffende trials en toezichthouders, niet claims over een Peptalis-product; het compound is uitsluitend voor in-vitro laboratoriumonderzoek (RUO).

Openstaande vragen

• Het goedgekeurde gebruik betreft een zeldzame aandoening (EPP); bredere dermatologische toepassingen zijn nog in onderzoek.
• Langetermijn-veiligheidsdata over vele jaren worden nog verzameld.
• De directe vergelijking met Melanotan II qua selectiviteit en effect is beperkt tot indirecte data.

Onderzoeksvooruitzicht

Melanotan I is een goed gekarakteriseerd, goedgekeurd referentiemolecuul voor de melanocortine-route (MC1R).

Naast Melanotan II maakt het de melanocortine-familie binnen de database onderling vergelijkbaar: lineair/goedgekeurd naast cyclisch.

Wetenschappelijke interesse

Goedgekeurde MC1R-agonist (Scenesse) — sterk feit-over-toezichthouder.

Vergelijkings-buur van Melanotan II op de melanocortine-route.

Helder, fotoprotectief mechanisme met fase-3-onderbouwing.

Specificaties

Referenties

1. Afamelanotide for Erythropoietic Protoporphyria · Langendonk JG, et al. · N Engl J Med · 2015
2. Current and innovative emerging therapies for porphyrias with hepatic involvement · Fontanellas A, et al. · J Hepatol · 2019
3. Afamelanotide: An Orphan Drug with Potential for Broad Dermatologic Applications · Wu J, Cotliar R · J Drugs Dermatol · 2021

Beschikbaarheid

Niet in catalogus · Profiel volledig · verificatie en inkoop nog niet afgerond