LL-37: het lichaamseigen antibioticum met twee gezichten

Hetzelfde molecuul dat indringers opruimt, kan ook ontsteking aanjagen. Precies daarin zit de wetenschappelijke vraag.

• LL-37 wordt afgeknipt van een groter voorlopereiwit, hCAP-18, en telt 37 aminozuren.
• Het best begrepen mechanisme is fysiek: de tweezijdige spiraalvorm maakt gaten in de buitenlaag van microben.
• Hetzelfde peptide geeft ook signalen aan lichaamseigen cellen: bij wondgenezing, en bij aanhoudende ontsteking.
• Wat schaars blijft: gecontroleerde studies bij mensen die de rollen uit elkaar trekken.

LL-37 is het lichaamseigen antibioticum van de mens. Huidcellen en afweercellen maken het aan, maar niet als kant-en-klaar molecuul. Het zit eerst verstopt in een groter voorlopereiwit, hCAP-18. Daar wordt een stukje van 37 aminozuren afgeknipt; dat losse stukje is het actieve peptide. Het begint met twee leucines, L en L, en telt 37 bouwstenen. Vandaar de naam.

De vorm verklaart bijna alles

In water vouwt LL-37 zich op tot een spiraal met twee kanten: een kant die water aantrekt en een kant die vet aantrekt. Die tweezijdige vorm past precies in de vettige buitenlaag van een bacterie. Daar wringt het peptide zich naar binnen en maakt gaten in de bacteriewand. De bacterie lekt leeg en gaat dood. Dat is het best begrepen werkingsmechanisme: LL-37 prikt gaatjes in microben en ruimt ze zo direct op (Xhindoli et al., 2016, PMID 26556394).

Meer dan bacteriën doden

Maar het doet meer dan bacteriën doden. Het geeft ook signalen af aan de eigen cellen van het lichaam. Bij een wond trekt het afweercellen aan, zet het cellen aan om te delen zodat de wond sneller sluit, en helpt het nieuwe bloedvaatjes vormen. Omdat het zoveel verschillende dingen tegelijk regelt, noemt een bekend overzichtsartikel LL-37 een “factotum”, een duizendpoot (Vandamme et al., 2012, PMID 23246832). In menselijke huid is die rol goed te zien: in een genezende wond is LL-37 aanwezig, en in chronische wonden die maar niet dichtgaan ontbreekt het juist (Heilborn et al., 2003, PMID 12603850; humaan observationeel).

Twee gezichten

En hier begint het interessante deel: hetzelfde molecuul heeft twee gezichten. In de juiste hoeveelheid en op de juiste plek is LL-37 een helper: het ruimt indringers op en helpt weefsel herstellen. Maar is er te veel van, of duikt het op waar het niet hoort, dan slaat het om. Dan houdt het de afweer juist áán en jaagt het ontsteking aan. In huidaandoeningen als rosacea en psoriasis speelt precies dat: een teveel aan, of verkeerd verwerkt, LL-37 dat het immuunsysteem blijft prikkelen (Schiffmann et al., 2021, PMID 34163212; humaan observationeel). Dezelfde signalen die bij een wond hulp oproepen, stoken bij deze aandoeningen een vuur op dat niet meer uitgaat.

LL-37 is dus niet simpelweg “goed”. Het balanceert op het randje tussen afweer en schade, en welke kant het op valt, hangt af van de hoeveelheid, de vorm en de context. Juist die balans maakt het een boeiend aangrijpingspunt voor onderzoek: de open vraag is wat de doorslag geeft naar het ene of het andere gezicht.

Waar het onderzoek heen beweegt

Recenter werk probeert die functies te sturen, bijvoorbeeld door LL-37 in gemanipuleerde exosomen te verpakken, minuscule blaasjes waarmee cellen stoffen vervoeren (Su et al., 2022, PMID 35930707; in vitro). Dat is vroeg laboratoriumwerk; het laat zien waar de nieuwsgierigheid naartoe beweegt, niet waar een toepassing al ligt.

Wat ontbreekt

De literatuur is groot (zoekopbrengst 2.518 PubMed-geïndexeerde publicaties, peildatum augustus 2026), maar het gecureerde beeld leunt zwaar op overzichtsartikelen, laboratoriumwerk en observaties bij mensen. Wat schaars blijft, zijn gecontroleerde studies bij mensen die de vele rollen van LL-37 uit elkaar trekken, en die vooral laten zien wanneer het beschermt en wanneer het ontsteking aanjaagt. Voor laboratoria die aan de aangeboren afweer en aan membraanbiologie werken, ligt daar een natuurlijk vervolgpad.

Verpleegkundige met elf jaar ervaring in de psychiatrie en oprichter van Peptalis. Schrijft de kennislaag van het platform: compoundprofielen, evidence-reviews en de kwaliteitsmethodiek. Werkt vanuit primaire literatuur (PubChem voor chemie, PubMed voor studies) en benoemt waar bewijs ontbreekt.

Bronnen gecontroleerd via PubMed · 7 referenties

• De vorm verklaart bijna alles
• Meer dan bacteriën doden
• Twee gezichten
• Waar het onderzoek heen beweegt
• Wat ontbreekt

• Xhindoli et al. 2016 ↗
• Vandamme et al. 2012 ↗
• Heilborn et al. 2003 ↗
• Schiffmann et al. 2021 ↗

• TOEPASSINGENKPV: een tripeptide uit α-MSH, en wat “dun bewijs” precies betekent
• BASISWaarom het meeste peptideonderzoek nog preklinisch is
• BASISBewijs lezen: stippen en niveaus

Compounds in dit artikel

• LL-37 · Op voorraad · Batch PEP-LL37-2025-01 · HPLC 98.63% · vrijgegeven 21 jun 2026 · Onderzoeksprofiel · Bekijk in catalogus

Uitsluitend voor laboratoriumonderzoek. Niet voor humaan gebruik.

WETENSCHAPPELIJKE REFERENTIES

Deze referenties worden uitsluitend verstrekt voor informatieve en onderzoeksdoeleinden. Ze vormen geen medisch advies.

1. 01ReviewEpithelial antimicrobial peptides in host defense against infection.Bals R. Respir Res. 2000;1(3):141–150.View on PubMed →
2. 02Humaan observationeelThe cathelicidin anti-microbial peptide LL-37 is involved in re-epithelialization of human skin wounds.Heilborn JD, Nilsson MF, Kratz G, et al. J Invest Dermatol. 2003;120(3):379–389.Aanwezig in genezende wonden, afwezig in chronische wonden die niet sluiten: een observationeel verband, geen aangetoonde oorzaak.View on PubMed →
3. 03ReviewAntimicrobial peptides: update on classifications and databases.Izadpanah A, Gallo RL. J Am Acad Dermatol. 2005;52(3 Pt 1):381–390.View on PubMed →
4. 04ReviewA comprehensive summary of LL-37, the factotum human cathelicidin peptide.Vandamme D, Landuyt B, Luyten W, Schoofs L. Cell Immunol. 2012;280(1):22–35.Het overzicht dat LL-37 als “factotum” beschrijft: veel taken in één molecuul.View on PubMed →
5. 05ReviewThe human cathelicidin LL-37 — a pore-forming antibacterial peptide and host-cell modulator.Xhindoli D, Pacor S, Benincasa M, et al. Biochim Biophys Acta. 2016;1858(3):546–566.Het membraanmechanisme in detail: hoe de amfipathische helix gaten maakt in een bacteriewand.View on PubMed →
6. 06Humaan observationeelCathelicidin LL-37 in inflammatory skin disease.Schiffmann S, et al. J Inflamm Res. 2021;14:2811–2823.Observaties bij rosacea en psoriasis: hetzelfde peptide gaat hier samen met blijvende ontstekingsactiviteit.View on PubMed →
7. 07In vitroEngineered exosomes carrying LL-37 for antimicrobial and wound-related research.Su Y, et al. Adv Healthc Mater. 2022;11(19):e2201397.Vroeg laboratoriumwerk; laat zien waar de nieuwsgierigheid heen beweegt, niet waar een toepassing ligt.View on PubMed →

Peptalis is een kennisplatform. Alle inhoud op deze pagina wordt uitsluitend verstrekt voor wetenschappelijke en educatieve referentiedoeleinden en vormt geen medisch advies. De besproken compounds zijn onderzoeksverbindingen en zijn niet bedoeld voor menselijk of veterinair gebruik.